Wat mag er nog in het trappenhuis van de VvE?

Elk portiek heeft zijn eigen stilleven. De kinderwagen onder de trap, twee fietsen tegen de muur, een gymtas aan de leuning en sinds kort de scootmobiel van de buurvrouw naast de lift. Niemand wil er iets van zeggen, want iedereen snapt waarom het er staat. Toch is dit het onderwerp waarop de wetgever de laatste jaren het scherpst is geworden, en de reden daarvoor is geen bureaucratie. In de nieuwjaarsnacht van 2020 vloog in een flat in Arnhem een bankstel in de entreehal in brand. Twee mensen kwamen om in de lift. De Onderzoeksraad schreef daarna op wat eigenlijk iedereen al wist. In heel veel woongebouwen is er maar een route naar buiten, en die route vrij en brandveilig houden is van levensbelang.

De regel is strenger dan je denkt, en logischer

Sinds 1 juli 2024 staat het er zwart op wit. In een gemeenschappelijke verkeersruimte van een woongebouw waar een vluchtroute doorheen loopt, mogen geen brandgevaarlijke spullen staan, en de wet noemt ze bij naam. Meubilair, fietsen en scootmobielen, afval en kratten, en versiering. De wet noemt die soorten in elk geval, en wat verder makkelijk vlam vat hoort er net zo goed niet. Ook de kinderwagen onder de trap en de gymtas aan de leuning kunnen er dus onder vallen. Zeker weten doe je dat niet, en juist daarom zet je ze liever ergens anders neer. Voor wat wel onder de lijst valt, bestaat geen ontsnapping via de breedte van de gang. De bekende vuistregel van 85 centimeter vrije doorgang hoort bij een andere regel, die gaat over spullen die het vluchten belemmeren. Bij brandgevaarlijke spullen heb je aan die maat niets, want die mogen er sowieso niet staan. Wie de twee regels door elkaar haalt, trekt precies de verkeerde conclusie. Een fiets in de gang mag niet, ook niet als er ruimte genoeg overblijft. Een metalen bankje of een stenen plantenbak mag wel, zolang er 85 centimeter vrij blijft, want onbrandbaar meubilair is uitgezonderd. De wetgever heeft zelfs aan de kleine dingen gedacht. Een deurmat tot een halve vierkante meter bij je voordeur mag, en een schilderijtje of naambordje van datzelfde formaat ook, als herkenningspunt van de woning. Een kunstkerstboom of een slinger in het portiek valt daarentegen gewoon onder versiering, en die moet dus weg. Nieuw is dit alles overigens minder dan het lijkt. De zorgplicht verbood een geblokkeerde vluchtroute altijd al, en wie een reglement uit 2006 of later heeft, had de vluchtwegbepaling al die tijd in de eigen akte staan.

De scootmobiel, het eerlijkste moeilijke gesprek

Bij de fiets gaat het om gemak. Bij de scootmobiel gaat het om iemands deur uit kunnen, en juist daar geeft de wet geen millimeter mee. De accu kan ontbranden en is daarmee zelf een ontstekingsbron, schrijft de wetgever er onomwonden bij, en de brandweer is er in haar afwegingskader nog duidelijker over. Niet stallen en niet opladen in een ruimte waar de vluchtroute doorheen loopt, ook niet als het er al jaren staat, en ook niet als het voor iemands mobiliteit nodig is. Een brandvertragende hoes of een automatisch blusbusje erbij is volgens diezelfde brandweer geen oplossing. Wat wel kan, en daar wordt het gesprek weer menselijk, is een goede plek buiten de vluchtroute. Een berging of een aparte stallingsruimte die brand- en rookwerend is afgescheiden met een zelfsluitende deur, een parkeergarage met een vast laadpunt, of buiten onder een overkapping, weg van deuren en ramen. Het modelreglement uit 2017 geeft een bewoner die buitenshuis niet zonder scootmobiel kan en thuis geen geschikte plek heeft, zelfs het recht om hem in een gemeenschappelijke ruimte te stallen. De vergadering gaat wel over de locatie, en er hoort een eigen geschillenregeling bij. Datzelfde reglement zegt er wel bij dat het recht vervalt als de vergadering kan aantonen dat weigeren nodig is voor de veiligheid van de anderen, en het jongste model, dat voor kleine verenigingen uit 2021, laat de veiligheid meteen voorgaan. Hoe dit alles zich sinds juli 2024 verhoudt tot het wettelijke verbod, heeft nog geen rechter uitgemaakt, dus daar beloven wij niets over. Wat vaststaat is de richting. Vraag als bewoner om een veilige locatie, niet om een uitzondering op de brandregels, en weet dat het discriminatieverbod de vereniging verplicht om serieus mee te denken. Betrek de gemeente erbij, want die gaat over de Wmo en kan ook een gelijkwaardige brandveilige oplossing beoordelen. De verenigingen die dit goed oplossen, bouwen een stalling en houden de vluchtroute leeg. Dat is duurder dan een verbodsbriefje en het is elke euro waard.

Wie handhaaft, en wie krijgt de brief

Veel besturen denken dat de brandweer komt handhaven. De brandweer adviseert, maar handhaven doet de gemeente, en die schrijft in de praktijk de gebouweigenaar aan, dus de vereniging. Tegelijk heeft de vereniging zelf een wettelijke toezichtstaak op wat eigenaars en gebruikers in het gebouw doen, en kan zij daarvoor naar de rechter. Dat is geen papieren dreigement. Een eigenaar die de oprit van de nooduitgang lange tijd als opslag gebruikte, kreeg samen met twee andere overtredingen bijna zestienduizend euro aan boetes voor zijn kiezen, plus een dwangsom voor elke dag dat hij ermee doorging. Wat het bestuur niet mag, is zelf de kniptang pakken. Andermans fiets weghalen zonder titel is eigenrichting. De nette volgorde is een schriftelijke sommatie met een termijn, daarna de boete als het reglement die kent, en daarna de rechter, die het bestuur ook kan machtigen om het dan alsnog zelf op te ruimen. En denk aan de huurders in het gebouw. Het huishoudelijk reglement geldt voor hen niet vanzelf, heeft de Hoge Raad beslist, dus laat verhuurende eigenaars hun huurder een gebruikersverklaring tekenen. Meer daarover in de huurder in de VvE.

Rookmelders, deuren en de wig

Twee regels verrassen hier bijna iedereen. De rookmelderplicht die sinds juli 2022 voor alle bestaande woningen geldt, houdt op bij je eigen voordeur. In het gemeenschappelijke trappenhuis van een bestaand appartementengebouw is een rookmelder niet wettelijk verplicht, al adviseert de brandweer gekoppelde melders daar wel zodra er iets te gedogen valt. En de zelfsluitende deur in het trappenhuis, die zware deur die altijd tegenwerkt als je met boodschappen loopt, mag nooit met een wig worden vastgezet, tenzij hij een systeem heeft dat hem bij brand en rook automatisch loslaat. Of de voordeur van je appartement zelf zelfsluitend moet zijn, verschilt tussen nieuwbouw en bestaande bouw en hangt af van de brandeisen van het gebouw. Laat dat bij twijfel nakijken in plaats van erover te gokken.

En de verzekering dan?

Het dreigement dat de verzekeraar niet uitkeert omdat er een fiets in de gang stond, hoort bij dit onderwerp als de wig bij de branddeur. De wettelijke lat ligt veel hoger. Een verzekeraar hoeft alleen geen schade te vergoeden die de verzekerde zelf met opzet of door roekeloosheid heeft veroorzaakt, en bij de opstalverzekering is de vereniging de verzekerde, niet de bewoner die zijn fiets stalde. Wat wel telt, is dat je schade op tijd meldt en eerlijk bent, en dat je eigen polis aanvullende voorwaarden kan bevatten, dus lees die na. Het echte risico van een volgepakte gang zit niet bij de verzekeraar maar bij de mensen die er langs moeten als het misgaat, en bij de gemeente en de rechter daarna. Meer over de polis zelf lees je in ons artikel over de opstalverzekering.

Drie misverstanden op een rij

• Een fiets mag, zolang er 85 centimeter vrij blijft. Die maat hoort bij de regel over spullen die het vluchten belemmeren. Voor een onbrandbaar bankje is het de grens, voor een fiets niet, want die mag helemaal niet in de vluchtroute, hoe breed de gang ook is.
• De scootmobiel mag nergens meer binnen staan. In de vluchtroute mag hij inderdaad niet. Daarbuiten kan het wel, als de plek brandveilig is en de vergadering ermee instemt. Let ook op de lifthal, want die valt niet altijd onder de vluchtroute en de brandweer wil hem daar toch niet zien staan. Een aparte stalling of een berging die brand- en rookwerend is afgescheiden met een zelfsluitende deur, of de garage met een vast laadpunt, zijn juist de aangeraden oplossingen.
• De brandweer komt het weghalen. De brandweer adviseert. De gemeente handhaaft, en die schrijft in de praktijk de vereniging als gebouweigenaar aan.

Zo helpt SamenVvE

De regels naleven begint met ze kennen, en daar kan het portaal het verschil maken. Het huishoudelijk reglement staat in de documentenkluis, waar elk lid het kan vinden, ook wie er net is komen wonen. Een mededeling over de vluchtroute staat met een druk op de knop in het portaal en gaat tegelijk per mail naar de leden. Handhaven blijft mensenwerk van het bestuur, maar niemand kan meer zeggen dat hij het niet wist.

Bronnen bij dit artikel

• Besluit bouwwerken leefomgeving, artikel 6.15a en artikel 6.23a. Sinds 1 juli 2024 mogen fietsen, scootmobielen, afval en kratten niet in een gemeenschappelijke verkeersruimte van een woongebouw staan waar een vluchtroute doorheen loopt, hoeveel ruimte er ook overblijft, en mogen meubilair en decoratie er alleen staan als ze onbrandbaar zijn, met een deurmat of een afbeelding tot een halve vierkante meter bij de eigen voordeur als uitzondering, terwijl de bekende maat van 85 centimeter uit een andere regel komt, die gaat over alle objecten die het vluchten belemmeren en die aan een fiets of een scootmobiel niets verandert.
• Omgevingswet, artikel 18.2, Besluit bouwwerken leefomgeving, artikel 2.2 en Wet veiligheidsregio's, artikel 10. Het college van burgemeester en wethouders is het bevoegd gezag dat toezicht houdt en handhaaft op deze regels. De veiligheidsregio, en daarmee de brandweer, heeft als wettelijke taak het bevoegd gezag te adviseren en handhaaft niet zelf.
• Besluit bouwwerken leefomgeving, artikel 3.117. De rookmelderplicht voor bestaande woningen loopt tot de uitgang van de eigen woning, dus tot de eigen voordeur, en verplicht geen rookmelder in het gemeenschappelijke trappenhuis.
• Besluit bouwwerken leefomgeving, artikel 6.13, artikel 3.123 en artikel 4.218. Een deur die zelfsluitend moet zijn, mag op geen enkele manier in geopende stand worden vastgezet, ook niet met een wig, tenzij hij bij brand en rook automatisch loslaat, en voor de toegangsdeur van de woning zelf verschilt de eis tussen bestaande bouw en nieuwbouw.
• Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 952. De wet sluit alleen de schade uit die de verzekerde zelf met opzet of door roekeloosheid heeft veroorzaakt, en dat is een hoge drempel. Wie bij de opstalverzekering de verzekerde is, staat in de polis, en bij een VvE is dat de vereniging en niet de bewoner die zijn fiets neerzette.
• De modelreglementen bij splitsing, via notaris.nl. 2006 (artikel 21), 2017 (artikel 23) en kleine VvE's 2021 (artikel 15). Deze reglementen verbieden het blokkeren van vluchtwegen al sinds 2006, en het reglement van 2017 geeft een bewoner die buitenshuis afhankelijk is van een scootmobiel en in het eigen appartement geen redelijkerwijs geschikte plek heeft, het recht om die in een gemeenschappelijke ruimte te stallen, waarbij de vergadering over de locatie gaat en het recht vervalt als zij aantoont dat weigeren nodig is voor de veiligheid van de andere bewoners, terwijl het reglement van 2021 de veiligheid meteen laat voorgaan.
• Rechtbank Rotterdam, 10 november 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:11026. Een eigenaar die de oprit van de nooduitgang langdurig als opslag gebruikte, moest samen met twee andere overtredingen bijna zestienduizend euro aan boetes betalen, waarvan 4.630 euro voor de nooduitgang, en kreeg daarnaast een verbod op straffe van vijftig euro dwangsom voor elke dag dat hij ermee doorging.
• Hoge Raad, 10 februari 2012, ECLI:NL:HR:2012:BU8174. Het huishoudelijk reglement van de VvE bindt een huurder niet vanzelf, wat voor besturen de reden is om verhurende eigenaars hun huurder een gebruikersverklaring te laten tekenen.